Bağımsız çapraz doğrulama — kart harcaması ve uçuş trafiği

Bağımsız çapraz doğrulama: kart harcaması ve uçuş trafiği

—Resmî veriTüretilmiş gösterge

Bu iki seri modelin girdisi değildir — kasıtlı olarak dışarıda tutulur. Bankalararası Kart Merkezi’nin sektörel kart harcaması bankacılık sisteminden, Eurocontrol’ün uçuş sayıları Avrupa hava trafik yönetimi ağından gelir; ikisi de Kültür ve Turizm Bakanlığı ile DHMİ serilerinden tamamen bağımsızdır. Modele girdi yapılsalardı bu denetim döngüsel hâle gelir ve resmî seriden bağımsız tek kontrolümüzü kaybederdik (aynı gerekçeyle konaklama vergisi de girdi değildir). Burada yalnız ölçüm aracı olarak kullanılırlar: iki bağımsız kaynak aynı yönü gösteriyorsa resmî seriye güven artar; ayrışıyorsa ayrışmanın nedeni aranır.

Uçuş trafiği ↔ havalimanı yolcusu

—Türetilmiş gösterge

Eurocontrol uçuş sayısını, DHMİ yolcu sayısını ölçer — aynı şeyi ölçmezler, bu yüzden düzeyleri değil yıllık büyüme yönleri karşılaştırılır. Yalnız on iki ayı da dolu takvim yılları kullanılır (yarım yıl büyüme oranını bozar) ve her iki kaynakta da sıfırdan büyük değeri olan havalimanı-yılları alınır (kapalı havalimanı dönemleri hesaba girmez).

Bulgu—

Yıllık büyüme: uçuş sayısı ve yolcu sayısı

—

Türkiye Turizm Veri Atlası hesaplaması — kaynaklar: Eurocontrol — Avrupa hava trafik yönetimi ağı istatistikleri, DHMİ — son veri dönemi: 2025 – Haziran 2026

Havalimanı başına yıllık uçuş sayısı

Eurocontrol ağ verisi · yalnız tam takvim yılları

Kaynak: Eurocontrol — Avrupa hava trafik yönetimi ağı istatistikleri — son veri yılı: 2025

Havalimanı	Karşılaştırılan yıllar	Ortak yıl	Ort. uçuş büyümesi	Ort. yolcu büyümesi	Yön eşleşmesi

Türkiye Turizm Veri Atlası hesaplaması — kaynaklar: Eurocontrol — Avrupa hava trafik yönetimi ağı istatistikleri, DHMİ — son veri dönemi: 2025 – Haziran 2026

Kart harcaması ↔ geceleme

—Türetilmiş gösterge

Kart harcaması cari TL’dir; enflasyon ayıklanmadan hacim gibi okunamaz. Bu yüzden her sektörün yıllık toplamı aynı yılın ortalama tüketici fiyat endeksine bölünerek reel hâle getirilir ve yıllık büyümeler bu reel seriden hesaplanır. Konaklama harcamasının reel büyümesi, Bakanlığın 81 il toplam gecelemesiyle yan yana konur. Harcama ulusaldır: il dağılımı yoktur, bu yüzden il modeline sürücü olamaz.

Bulgu—

Reel kart harcaması ve geceleme — yıllık büyüme

—

Türkiye Turizm Veri Atlası hesaplaması — kaynaklar: Bankalararası Kart Merkezi, TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi bülteni, Kültür ve Turizm Bakanlığı konaklama istatistikleri (geliş/geceleme), Kültür ve Turizm Bakanlığı yıllık belgeli tesis bülteni — turizm işletme + yatırım belgeli kapasite, Belediye Belgeli Tesis İstatistikleri (2022 öncesi) ve basit konaklama belgeli tesisler (2022 ve sonrası) + Atlas projeksiyonu — son veri yılı: 2025

Turizmle ilişkili altı sektör — reel harcama

—

Türkiye Turizm Veri Atlası hesaplaması — kaynaklar: Bankalararası Kart Merkezi, TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi bülteni — son veri yılı: 2025

Yıl	Kart harcaması (nominal, milyar TL)	Reel büyüme	Geceleme (milyon)	Geceleme büyümesi	Yön

Yerleşik blok — dış tanık. Gelir modelinin yerleşik bloğu (Türkiye’de yaşayanların iç turizm harcaması) Turizm Uydu Hesabı iki yıl gecikmeli yayımlandığı için son yıllarda projeksiyondur. Burada modelin varsayılan büyümesi, yerli banka ve kredi kartlarıyla konaklama, yemek, seyahat acentesi/taşımacılık ve araç kiralamaya yapılan harcamaların Merkez Bankası tarafından yayımlanan haftalık toplamıyla karşılaştırılır. 2025: model varsayımı +%8,0, kart harcaması +%31,2 (tam yıl); log farkı −0,195 — eşik içinde. 2026: model varsayımı +%7,8, kart harcaması +%21,0 (Ocak–Ağustos, önceki yılın aynı ayları); log farkı −0,116 — eşik içinde. Eşik, modelin gerçekleşen yıllarındaki (2020–2024, 5 yıl) farkların standart sapmasının iki katıdır: 0,206 (ölçüm 2026-09-25). Karşılaştırma dolar bazındadır: kart tutarı her ay o ayın ortalama kuruyla çevrilir; aynı fiyat endeksi iki tarafa uygulandığında fark değişmez. Kart verisi modele girmez ve varsayımı değiştirmez; eşik aşılırsa yalnız sürüm notuna uyarı düşer.

Yerleşik blok — üçüncü tanık. TÜİK’in dönemsel gayrisafi yurt içi hasıla tablosunda konaklama ve yeme-içmeyi içeren en yakın resmî sektör serisi “ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetleri” koludur. Yıllık reel büyüme (dört çeyrek hacim toplamı): 2021: +%20,7, 2022: +%12,5, 2023: +%7,5, 2024: +%3,4, 2025: +%4,7. Modelin yerleşik büyümesiyle 2020–2025 arasında 6 yılda 6 kez aynı yöne gidilmiştir. Bu kol turizme özgü değildir; ticaret ve ulaştırmayı da içerir ve hacim reel Türk lirasıdır, model ise nominal dolardır. Bu yüzden tanık yalnızca yön ve üst sınır içindir: bir çapa değildir, varsayımı değiştirmez ve fark hata sayılmaz.

Yerleşik blok — hanehalkı tüketimi tanığı. TÜİK’in hanehalkı nihai tüketim harcamaları tablosu (dayanıklılık türüne göre, çeyreklik) yurt içi tüketimin tamamını verir. Hanehalkı yurt içi tüketimi, dolara çevrilmiş yıllık büyüme (dört çeyrek toplamı): 2021: +%13,3, 2022: +%18,5, 2023: +%25,0, 2024: +%17,7, 2025: +%17,6. Modelin yerleşik büyümesiyle 2020–2025 arasında 6 yılda 6 kez aynı yöne gidilmiştir. Tablo yerleşik ve yerleşik olmayan hanehalklarının tüketimini birlikte verir, ayrımı yoktur; turizme özgü de değildir. Bu yüzden tanık yalnızca yön içindir: bir çapa değildir, varsayımı değiştirmez ve fark hata sayılmaz.