Terimler ve kısaltmalar
Sitede geçen kısaltmaların açılımları ve atlasın kendi ürettiği göstergelerin tanımları. Bir kısaltma burada yoksa, açılımı henüz doğrulanmamış demektir; doğrulanmamış açılım yayımlanmaz.
Kurumlar
| Kısaltma | Açılımı |
|---|---|
| BKM | Bankalararası Kart Merkezi |
| BTK | Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu |
| DKMP | Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü |
| KGM | Karayolları Genel Müdürlüğü |
| PATA | Pacific Asia Travel Association |
| TEİAŞ | Türkiye Elektrik İletim A.Ş. |
| TÜRÇEV | Türkiye Çevre Eğitim Vakfı |
| UAB | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı |
| YİGM | Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü |
Veri kaynakları ve veri tabanları
| Kısaltma | Açılımı |
|---|---|
| ADNKS | Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi |
| AMECO | Annual macro-economic database (of the European Commission's Directorate General for Economic and Financial Affairs) Avrupa Komisyonu'nun yıllık makroekonomik veri tabanı; 40'tan fazla ülke için ulusal hesap ve kamu maliyesi serileri sunar. |
| BOP | Balance of Payments — ödemeler dengesi |
| GDELT (ayrıca: Global Data on Events, Location and Tone) | Küresel Olaylar, Dil ve Ton Veritabanı Global Database of Events, Language, and Tone Dünya basınını sürekli tarayıp olayları, dili ve tonu kodlayan açık veri tabanı. |
| ILOSTAT | Uluslararası Çalışma Örgütü istatistikleri International Labour Organization Statistics Uluslararası Çalışma Örgütü'nün istatistik veri tabanı. |
| MEDAS | Merkezi Dağıtım Sistemi Türkiye İstatistik Kurumunun veri dağıtım sistemidir. |
| PKA | Piyasa Katılımcıları Anketi |
| TSA (ayrıca: TUH) | Turizm Uydu Hesabı |
| WDI | World Development Indicators Dünya Bankası'nın 217 ekonomi için derlediği, ülkeler arası karşılaştırılabilir kalkınma göstergeleri veri tabanı. |
| WEO | World Economic Outlook — Dünya Ekonomik Görünümü (IMF) |
Ölçütler ve endeksler
| Kısaltma | Açılımı |
|---|---|
| DEİ (ayrıca: DEI) | Destinasyon Mükemmellik Endeksi |
| HHI | Herfindahl-Hirschman endeksi |
| HICP | Harmonised Index of Consumer Prices AB ülkelerinde ortak tanım ve yöntemle hesaplanan, enflasyonu ülkeler arası karşılaştırılabilir kılan tüketici fiyat endeksi. |
| INBD | gelen (ziyaretçi) — UN Tourism Compendium gösterge kodu öneki; OUTB_ (giden) karşıtı |
| MAE | ortalama mutlak hata |
| OCC | Doluluk oranı Occupancy rate Konaklama tesislerinde doluluk oranı; Eurostat gösterge kodlarında önek olarak kullanılır (OCC_BEDPL: net yatak doluluğu). |
| PM10 | Partikül madde (≤ 10 mikrometre) Particulate Matter ≤ 10 µm Çapı 10 mikrometre ve altındaki havadaki partikül madde; hava kalitesi göstergesidir. |
| RMSE | karekök ortalama kare hata |
| R² | Belirlilik katsayısı Coefficient of determination Bir modelin, açıklamaya çalıştığı değişkendeki değişimin ne kadarını açıkladığını gösteren ölçüt. |
| SEGE | Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması İl ve ilçelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeylerini karşılaştıran araştırma. |
| T-REER | Turizm Reel Efektif Döviz Kuru Türkiye'nin turizmle ilişkili fiyat düzeyini, döviz kurunu ve altı Avrupa rakibindeki turizm fiyatlarını birlikte değerlendirerek Türkiye'nin turizmde fiyat rekabetini ölçmeyi amaçlayan göstergedir. Yükselmesi Türkiye'nin pahalılaştığını gösterir. |
| TGY | Tesise giriş yapmayan yabancı |
| TPI | Turizm fiyat endeksi Tourism Price Index Rakip ülkelerin turizm fiyat düzeyini karşılaştırmak için kullanılan endeks; fiyat rekabeti pilotunda altı ülke için hesaplanır. |
| TURFE | Turizm Fiyat Endeksi Türkiye İstatistik Kurumu verilerinden Kapadokya Üniversitesi Sosyal ve Stratejik Çalışmalar Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından hesaplanan, turizm sektörüne ait bir alt endekstir. |
| WAPE | ağırlıklı ortalama yüzde hata |
| YİV | Yurt dışı ikametli vatandaş |
| YOGT | yıllık ortalama günlük trafik |
Yöntem terimleri
| Kısaltma | Açılımı |
|---|---|
| APA | Amerikan Psikoloji Derneği American Psychological Association Amerikan Psikoloji Derneği; sitede kaynak künyeleri bu derneğin atıf ve kaynakça sistemiyle yazılır. |
| SARIMA | Seasonal ARIMA (seasonal AutoRegressive Integrated Moving Average) Mevsimsel terimlerle genişletilmiş ARIMA zaman serisi modeli; mevsim etkisinden arındırma ve öngörüde kullanılır. |
| SARIMAX | Dışsal değişkenli mevsimsel otoregresif bütünleşik hareketli ortalama modeli Seasonal AutoRegressive Integrated Moving Average with eXogenous variables Mevsimselliği ve dış etkenleri birlikte hesaba katan zaman serisi tahmin modeli. |
Lisans
| Kısaltma | Açılımı |
|---|---|
| CC BY-NC-SA 4.0 (ayrıca: CC, BY, NC, SA) | Creative Commons Atıf-GayriTicari-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Sitenin veri ve içerik lisansı: kaynak gösterilerek kullanılabilir, ticari kullanıma kapalıdır, türetilen eser aynı lisansla paylaşılır. |
| SA | Mevsim etkilerinden arındırılmış veri Seasonally adjusted data, not calendar adjusted data Yalnızca mevsimsel dalgalanmaların ayıklandığı seri; Eurostat kodlamasında takvim etkisi arındırılmamıştır, o durumun kodu SCA'dır. |
Diğer
| Kısaltma | Açılımı |
|---|---|
| CIN | Çin (kaynak dosyada 'CIN HALK CUMHURIYETI' = Çin Halk Cumhuriyeti) |
| COICOP | Classification of Individual Consumption According to Purpose Hanehalkı harcamalarını amacına göre sınıflayan Birleşmiş Milletler sistemi; tüketici fiyat endeksinin harcama omurgasıdır. |
| ISIC | International Standard Industrial Classification of All Economic Activities Birleşmiş Milletler'in ekonomik faaliyet sınıflaması; Avrupa'nın NACE sistemi bundan türetilmiştir. |
| İBBS (ayrıca: İstatistikî Bölge Birimleri Sınıflaması) | İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması |
| MICE | Toplantı, teşvik, konferans ve sergi turizmi Meetings, Incentives, Conferences, Exhibitions İş amaçlı toplantı, ödül/teşvik gezisi, konferans ve fuar-sergi etkinliklerine dayanan turizm türü; sezon dışı talebi artırdığı için il turizm planlarında ayrı başlık olarak ele alınır. |
| NACE | Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması Nomenclature statistique des activités économiques dans la Communauté européenne — İngilizce başlık: Statistical classification of economic activities in the European Community Avrupa Birliği'nin ekonomik faaliyet sınıflaması; işletmeler ana faaliyetlerine göre kodlanır, konaklama ve yiyecek-içecek bu sistemle ayrılır. |
| NUTS | İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) Nomenclature of territorial units for statistics Avrupa'da bölgesel istatistik için ortak coğrafi birim sistemi; Türkiye'de Düzey 1'de 12, Düzey 2'de 26 bölge vardır. |
| OVP | Orta Vadeli Program |
| SHA-256 | Secure Hash Algorithm 256-bit NIST'in FIPS 180-4 standardında tanımlanan, veriden 256 bitlik sabit uzunlukta özet üreten güvenli özetleme algoritması. |
| SKA | Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları |
| YHT | yüksek hızlı tren |
| YTD | yıl içi kümülatif — yıl başından itibaren birikimli |
Atlasın kendi terimleri
| Terim | Tanımı |
|---|---|
| Erişilebilir kaynak nüfus | Bir ile, öteki 80 ilin nüfusunun sürüş süresi uzadıkça azalan ağırlıkla toplanmış hâli. Ağırlık 90 dakikalık yolda yaklaşık üçte bire iner; nüfus TÜİK, sürüş süreleri Atlas ölçümüdür. İl sayfalarının «Sosyoekonomik bağlam» bölümünde yayımlanır. Bağlam göstergesidir, il gelir hesabına girmez. |
| Kapasite baskısı | Bir ilde yerleşik nüfus ile gecelemenin birlikte oluşturduğu toplam yükün su, atık, elektrik ve yatak gibi kaynaklar üzerindeki payı. Taşıma kapasitesini değil, baskıyı ölçer: «bu ilin taşıma kapasitesi şu kadardır» denmez. Paydada turizm ve yerleşik yük birlikte alınır. Eşikler elle konmaz, ölçülen il dağılımından türetilir. |
| Kişi-gün başına dağıtılan su | Yıl içinde dağıtılan suyun, geceleme ile nüfus × 365'in toplamına bölünmüş hâli (litre/kişi-gün). Yalnız 2020, 2022 ve 2024 yıllarında ölçülür; ara yıllar doldurulmaz. |
| Kişi-gün başına elektrik tüketimi | Aylık toplam elektrik tüketiminin, o ayın gecelemesi ile nüfus × ayın gün sayısının toplamına bölünmüş hâli (kWh/kişi-gün). Toplam tüketim sanayiyi de içerir; sanayi ağırlıklı ilde değer turizmden değil sanayiden gelebilir. Aylık sunulur, yıllığa düzleştirilmez. |
| Kişi-gün başına toplanan atık | Yıl içinde toplanan atığın, geceleme ile nüfus × 365'in toplamına bölünmüş hâli (kg/kişi-gün). Atık hizmeti verilen belediyeleri kapsar; paydada il nüfusu bulunduğundan düşük kapsamlı ilde değer alt sınırdır. 2020, 2022 ve 2024'te ölçülür. |
| Tescilli kültür varlığı başına yıllık ziyaretçi | Bir ilin yıllık müze ve ören yeri ziyaretçi sayısının, ildeki tescilli kültür varlığı sayısına bölünmüş hâli. 2022'den itibaren hesaplanır; korunan alan büyüklüğü (km²) verisi olmadığından alan oranı olarak sunulmaz. |
| Turizm yoğunluğu | Yıllık gecelemenin nüfusa ve yüzölçümüne bölünmüş hâli (gece/kişi ve gece/km²). Aylık ve yıllık olarak sunulur; paydadaki nüfus ve yüzölçüm TÜİK ile Harita Genel Müdürlüğü verisidir. |
| Yatak yoğunluğu | Belgeli tesislerdeki yatak sayısının her bin kişiye düşen miktarı (yatak/1000 kişi). Yıllık ve nüfusa göredir; 2022 yılı belge rejimi geçişi nedeniyle karma kapsam notu taşır. |
| Çevresel etki değerlendirmesi karar sayısı | Bir ilde yıl içinde verilen çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) kararlarının sayısı; olumlu ve olumsuz kararlar birlikte sayılır. Çok illi karar her ilde ayrı sayılır; turizm olarak sınıflanan kararlar ayrı gösterilir. En yeni yıl kısmî olabilir. |
Bu sayfa 21.10.2026 tarihinde v34.201 sürümüyle üretilmiştir. Açılımlar, kaynağı gösterilebilen yerlerden derlenir; kaynağı bulunamayan madde listeye girmez.