1. Kavramsal çerçeve ve amaç

Türkiye Destination Excellence Index, Türkiye'nin 81 ilini yalnızca ziyaretçi hacmi ya da konaklama kapasitesi bakımından değil, aynı zamanda erişilebilirlik, turizm yoğunluğu, ürün çeşitliliği, tanınırlık, çevresel dayanıklılık ve sürdürülebilirlik kapasitesi bakımından birlikte değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bileşik bir endekstir. Çıkış noktası, Türkiye'de turizm performansının ve destinasyon markalaşmasının ülke geneline homojen dağılmadığı; bazı illerin güçlü bir ziyaretçi, erişim ve tanınırlık yoğunlaşması sergilerken, başka illerin önemli kaynak varlığına rağmen bu değeri yeterince görünür veya ölçülebilir bir performansa dönüştüremediği saptamasıdır.

Endeks üç temel ihtiyaca cevap vermek üzere tasarlanmıştır: (1) illerin göreli performansını ölçülebilir ve karşılaştırılabilir hale getirmek, (2) turizm performansı ile sürdürülebilirlik kapasitesini aynı analitik çerçeve içinde değerlendirmek, (3) illeri yalnızca sıralamak değil, performans gruplarına ayırarak politika önceliklendirmesi ve destinasyon yönetimi bakımından kullanılabilir hale getirmek.

2. Hesaplama mimarisi

Endeksin hesaplama mantığı beş temel katmanda kuruludur: Raw_Data (il düzeyi ham veri matrisi), Controls (ağırlıklar, yön işaretleri, aktif göstergeler, eşikler), Subscores (birkaç değişkenin birlikte hesaplandığı bileşik göstergeler), Core_Index (turizm performansı ve destinasyon kapasitesi modülü) ve Sustainability_Module (sürdürülebilirlik ve kalite modülü). Son aşamada Final_Scores sayfasında iki modül birleştirilerek nihai skor, sıralama ve performans ataması üretilir.

Final Score = Core Score × 0,75 + Sustainability Score × 0,25

3. Normalizasyon ve puanlama mantığı

Her gösterge farklı ölçek ve birimde olduğundan doğrudan toplanamaz. Göstergeler önce iller arası göreli konumu yansıtan yüzdelik sıralama temelli normalizasyona tabi tutulur. Böylece her gösterge 0-100 arasında yorumlanabilir bir skora çevrilir, sonra ağırlıklandırılır. Üç yön türü kullanılır:

• POS (Positive): yüksek değer = yüksek puan
• NEG (Negative): yüksek değer = düşük puan (ör. PM10, sezonsallık)
• OPT (Optimum band): orta-üst bandı ödüllendiren; uçlarda puan düşer. Aşırı tek pazar bağımlılığı veya dengesiz yoğunlaşmayı cezalandıran yaklaşım
• COMP (Composite): önceden hesaplanmış 0-100 bileşik gösterge

4. Core Index modülü (%75)

Core Index ilin turizm performansını ve destinasyon kapasitesini ölçer. 22 gösterge beş başlık altında toplanır: (1) Turizm hacmi — toplam geliş, geceleme, yabancı geceleme, ortalama kalış; (2) Kapasite ve yoğunluk — yatak kapasitesi, tesis yoğunluğu, turizm yoğunluğu; (3) Mevsimsellik ve denge — düşük sezon dayanıklılığı, pik ay bağımlılığı, yabancı pazar sezonsallığı, yerli-yabancı denge skoru; (4) Erişim ve altyapı — çok modlu bağlantısallık (hava, kara, demir), dijital bağlantı; (5) Destinasyon yapısı — yükseköğretim, sağlık kapasitesi, net göç, yabancı ikamet eden payı.

5. Sustainability Module (%25)

Sustainability Module, ilin sürdürülebilirlik, kalite ve tanınırlık kapasitesini ölçer. 8 aktif gösterge üzerinden hesaplanır (başlangıçta 9 göstergeydi; S02 "Sertifikalı yatak oranı" verisi il bazında karşılaştırılabilir biçimde temin edilemediği için sistem dışına çıkarıldı). Aktif ağırlık toplamı 88'dir. Modül, S01 (sertifikalı konaklama oranı), S03 (hava temizliği — PM10), S04 (orman alanı), S05 (coğrafi işaret yoğunluğu), S06 (uluslararası tanınırlık: UNESCO + Blue Flag + EU GI + GI density), S07 (atıksu arıtma kapsamı), S08 (sürdürülebilir çeşitlenme) ve S09 (korunan alan + miras koruma) göstergelerinden oluşur.

6. Performans sınıfları (Tier atama)

Son sürümde tier sistemi sabit eşiklere değil, dağılımın çeyreklik yapısına göre kurulmuştur. Üst çeyrekte yer alan iller Tier 1 - Küresel İkon, ikinci çeyrek Tier 2 - Uluslararası Tanınan, üçüncü çeyrek Tier 3 - Yükselen / İç Pazar ve alt çeyrek Tier 4 - Pipeline / Etiketsiz olarak tanımlanır. Bu yöntem veri seti güncellendikçe tier dağılımının da fiili performans dağılımını yansıtmasını sağlar.

7. Güçlü yönler ve sınırlılıklar

Güçlü yönler: Destinasyon performansını yalnız ziyaretçi hacmiyle sınırlamaması; erişim, yapı, denge ve sürdürülebilirlik boyutlarını da ölçmesi. Tek bir veri kaynağına bağlı olmaması; farklı kurumsal verileri il düzeyinde birleştirebilmesi. Modüler yapı sayesinde göstergelerin güncellenebilir, ağırlıkların yeniden tanımlanabilir olması.

Sınırlılıklar: Raw_Data tablosu tek bir takvim yılına ait değildir — bir kısım değişken 2025, bir kısım 2024 ya da elde edilebilen son yılı temsil eder. Endeks, "saf kesit" değil, "en güncel kullanılabilir il düzeyi veri matrisi" olarak yorumlanmalıdır. Bazı göstergelerde il bazında resmi ve karşılaştırılabilir veri bulunmadığından (S02 gibi) sistem dışı bırakılmıştır. Yüzdelik sıralama temelli skorlar veri dağılımına duyarlıdır; veri güncellendikçe göreli konumlar değişebilir.

8. Kaynakça (resmi/kurumsal)

• UNESCO Dünya Mirası Merkezi — Türkiye World Heritage Convention resmî kayıtları; Creative Cities Network şehir profilleri
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı — İl düzeyi konaklama istatistikleri, sınır istatistikleri, tesis kapasitesi, Bakanlık ve Belediye belgeli tesis verileri
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) — Veri Portalı, Resmî İstatistik Portalı, Nüfus İstatistikleri Portalı. Turizm geliri, hanehalkı yurt içi turizm araştırması, turizm uydu hesabı, nüfus ve göç
• Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) — Havalimanı bazlı ticari uçak trafiği istatistikleri; dış hat ticari uçak trafiği verileri. Endekste "direct international air access" değişkeninin oluşturulmasında kullanılmıştır
• Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) — İl bazlı yol envanteri, bölünmüş yol yoğunluğu, yıllık ortalama günlük trafik (YOGT)
• TCDD Taşımacılık A.Ş. — Anahat yolcu ve yük istatistikleri, YHT erişimi
• BTK (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) — İl bazlı sabit ve mobil genişbant göstergeleri
• T.C. Sağlık Bakanlığı — Sağlık İstatistikleri Yıllığı. İl bazında yatak kapasitesi ve sağlık altyapı göstergeleri
• Orman Genel Müdürlüğü (OGM) — Bölge müdürlükleri bazında yayımlanan il ve işletme müdürlüğü orman varlığı tabloları
• Türk Patent ve Marka Kurumu — Coğrafi işaret kayıtları
• Kıyı Temizliği Vakfı / TURÇEV — Blue Flag sertifika kayıtları
• Türkiye Destination Excellence Index çalışma dosyasında kullanılan kullanıcı derlemeli Raw_Data ve ilişkili çalışma sayfaları
• Türkiye'nin 81 ili için turizm tanıtım ve geliştirme yol haritaları
• "Classifying Türkiye's 81 provinces for destination branding" başlıklı araştırma raporu

9. Veri mimarisi ve diğer göstergeler

DEI endeksi dışında bu panelde yer alan diğer veri setleri de ayrı metodolojik çerçevelere sahiptir. Kapasite verileri (2009-2025) Bakanlık ve Belediye belgeli tesislerin toplamıdır; 2022 sonrası metodoloji güncellemesi yapılmıştır. İlçe verileri (1996-2025) Bakanlık, Belediye ve Birleşik kaynaklarından derlenmiştir; 2007-2008 yılları için il-ilçe verisi yoktur. Turizm geliri modeli (2015-2040, 7 kalem) TÜİK Uydu Hesabı çerçevesinde ayrıştırılmış yerleşik olmayan (yabancı + YİV + TGY yabancı) ve yerleşik (yerli tesis + günübirlik + yakın ziyaret + yerleşikler/kamu/diğer) bloklarından oluşur. Tüm bu veriler ayrı metodolojik belgelerle desteklenmektedir; her veri setinde kaynak ve kapsam notu açıkça belirtilmiştir.

Son güncelleme: 21 Nisan 2026

Turizm Veri Atlası ("Site") üzerinde yer alan ve aksi açıkça belirtilmedikçe tarafımızca oluşturulan özgün metinler, açıklamalar, grafikler, tablolar, haritalar, veri görselleştirmeleri, sayfa içeriği ve editöryal derlemeler Creative Commons Atıf-GayriTicari-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası (CC BY-NC-SA 4.0) lisansı ile sunulmaktadır.

Lisans metni için: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/

Bu lisans neye izin verir?

Kullanıcılar, bu sitede lisans kapsamına giren özgün içerikleri:

• uygun atıf yapmak şartıyla paylaşabilir,
• ticari olmayan amaçlarla çoğaltabilir ve yeniden kullanabilir,
• uyarlayabilir, geliştirebilir ve dönüştürebilir,
• ancak türetilmiş çalışmaları aynı lisansla paylaşmak zorundadır.

Atıf nasıl yapılmalıdır?

Bu siteden alınan lisanslı içerik kullanılırken, mümkün olan durumlarda aşağıdaki unsurlar birlikte belirtilmelidir:

• Kaynak adı: Turizm Veri Atlası
• Kaynak bağlantısı: https://turizmveri.com
• Lisans: CC BY-NC-SA 4.0
• İçerikte değişiklik yapıldıysa bunun belirtilmesi

Örnek atıf:
"Kaynak: Turizm Veri Atlası (turizmveri.com), CC BY-NC-SA 4.0. Değişiklik yapılmıştır/yapılmamıştır."

Lisans kapsamı dışında kalan unsurlar

Aşağıdaki unsurlar bu Creative Commons lisansı kapsamında değildir:

• turizmveri.com alan adı,
• Turizm Veri ve Turizm Veri Atlası adları,
• logo, amblem, görsel kimlik ve marka unsurları,
• üçüncü taraflardan alınan veri, içerik, görsel, logo veya materyaller,
• kamu kurumları, uluslararası kuruluşlar veya diğer veri sağlayıcılarının haklarına tabi olabilecek içerikler,
• ayrı bir lisans veya kullanım şartı ile sunulan veri dosyaları, raporlar veya belgeler,
• siteyi çalıştıran yazılım kodu, arayüz bileşenleri ve teknik altyapı unsurları (aksi ayrıca belirtilmedikçe).

Veri ve sorumluluk notu

Bu sitede yer alan veri, gösterge, hesaplama, sınıflandırma ve görselleştirmeler bilgilendirme amacıyla sunulmaktadır. Verilerin bir kısmı kamuya açık kaynaklardan, resmi istatistiklerden veya üçüncü taraf veri sağlayıcılarından derlenmiş, işlenmiş ve yorumlanmış olabilir.

Veri güncelleme tarihleri, yöntem farklılıkları, sınıflandırma değişiklikleri, teknik hatalar, gecikmeli güncellemeler veya kaynak kurum revizyonları nedeniyle içerikte zaman zaman eksiklik, hata veya farklılık bulunabilir. Kullanıcılar, önemli idari, hukuki, ticari, yatırım veya resmi kararlarında yalnızca bu siteye dayanmak yerine birincil kaynakları da kontrol etmelidir.

Sorumluluk reddi: Bu sitede sunulan veriler resmi kaynaklardan teyit edilmelidir. Sitede sunulan verilerin sorumluluğu kullanıcıya ait olup veri kullanımından doğacak herhangi bir sorumluluk Kapadokya Üniversitesine ait değildir.

Ticari kullanım yasağı

Bu lisans kapsamındaki içerikler, önceden yazılı izin alınmaksızın ticari amaçla kullanılamaz. Ticari kullanım izni talepleri için iletişim sayfamız üzerinden bizimle bağlantı kurulabilir.

Ayrı izin gerektiren kullanımlar

Aşağıdaki kullanımlar için ayrıca yazılı izin gerekebilir:

• logo veya marka kullanım talepleri,
• ticari rapor, platform veya abonelik ürünlerinde yeniden kullanım,
• veri setlerinin toplu yeniden dağıtımı,
• kurumsal veya reklam amaçlı kullanım,
• site tasarımının veya özgün arayüz unsurlarının aynen kopyalanması.

İletişim

Lisans, izin, atıf veya yeniden kullanım konularındaki sorularınız için lütfen iletişim sayfasını kullanın.

Bu siteyi kullanan herkes, burada yer alan içeriklerin ve verilerin bilgilendirme amacıyla sunulduğunu kabul eder.

Aksi açıkça belirtilmedikçe, sitedeki özgün editöryal içerikler CC BY-NC-SA 4.0 lisansı ile lisanslanmıştır. Ancak alan adı, logo, marka unsurları, üçüncü taraf içerikler ve ayrı haklara tabi materyaller bu kapsamda değildir.

Sitede yer alan veri ve görselleştirmeler resmî karar, yatırım kararı, hukuki işlem veya bağlayıcı değerlendirme amacıyla tek başına kullanılmamalıdır. Kullanıcı, gerekli durumlarda birincil ve resmî kaynakları ayrıca kontrol etmekle yükümlüdür.

Site sahibi, teknik kesinti, veri hatası, eksiklik, güncelleme gecikmesi veya üçüncü taraf veri değişikliklerinden doğabilecek doğrudan veya dolaylı zararlardan, uygulanabilir hukukun izin verdiği ölçüde sorumlu tutulamaz.

Sorumluluk reddi: Bu sitede sunulan veriler resmi kaynaklardan teyit edilmelidir. Sitede sunulan verilerin sorumluluğu kullanıcıya ait olup veri kullanımından doğacak herhangi bir sorumluluk Kapadokya Üniversitesine ait değildir.

Atıf — Citation

Bu veri seti Zenodo üzerinden DOI ile arşivlenmiştir. Bilimsel çalışmalarda, raporlarda veya diğer yayınlarda kullandığınızda lütfen aşağıdaki şekilde atıfta bulununuz:

APA — Türkçe Kapadokya Üniversitesi, Sosyal ve Stratejik Çalışmalar Uygulama ve Araştırma Merkezi. (2026). Türkiye Turizm Atlası (Sürüm v16) [Veri seti]. Kapadokya Üniversitesi. https://doi.org/10.5281/zenodo.20088972

APA — English Cappadocia University, Social and Strategic Studies Application and Research Center. (2026). Türkiye Turizm Atlası (Version v16) [Data set]. Cappadocia University. https://doi.org/10.5281/zenodo.20088972

DOI: 10.5281/zenodo.20088972  ·  Lisans: CC BY-NC-SA 4.0